Nöbetçi Eczaneler
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sahte sigortalılıkla mücadele kapsamında denetimlerini en üst seviyeye çıkardı. Sosyal Güvenlik Baş Uzmanı İsa Karakaş, her yıl yaklaşık 100 bin kişinin emekliliğinin bu nedenle iptal edildiğini açıkladı. Özellikle fiili çalışma olmaksızın yapılan sigorta girişleri, paravan şirketler ve hizmet dökümünde beliren şüpheli kodlar, emeklilik hayallerini suya düşürebiliyor. Peki, hangi durumlarda emeklilik riske giriyor?
Fiili Çalışma Olmadan Sigortalı Gösterilenlerin Emekliliği Tehlikede
SGK’nın kırmızı çizgisi “fiili çalışma” esasıdır. Bir iş yerinde gerçekten çalışılmadığı halde hatır gönül ilişkisiyle yapılan sigorta girişleri, yıllar sonra bile tespit edilerek iptal edilebiliyor.
Konuyla ilgili uyarılarda bulunan İsa Karakaş, yasalara uygun sigortalılıkta bir sorun olmadığını ancak usulsüzlüklerin affedilmediğini belirtti. Karakaş şu ifadeleri kullandı:
“Günlük hayata baktığımız zaman birçok vatandaşın çalışmadığı halde kendisini bir arkadaşının iş yerinden sigortalığı gösterdiği, dostunun ya da akrabasının iş yerinden sigortalı gösterdiğini biliyoruz. Bu durumdaki sigortalık ilişkisi yasal olarak gerçekleşmemiştir. Aradan ne kadar zaman geçerse geçsin, eğer ortada fiili gerçek bir çalışma yoksa o sigortalığı SGK iptal eder. Emekli olmuşsa elbette ki emekliliği de iptal eder”
Paravan Şirket Tuzağı: Sahte İş Yerlerinden Sigortalı Olmayın
Vatandaşların en sık düştüğü hatalardan biri de kağıt üzerinde kurulu olan ancak faaliyeti bulunmayan şirketler üzerinden sigorta primi ödemektir. Bu tür “paravan şirketler” SGK müfettişleri tarafından yakından takip ediliyor.
Karakaş, bu yöntemin yaygınlığına dikkat çekerek şunları söyledi:
“Bu o kadar yaygın ki bununla ilgili paravan şirketler var. Aslında kağıt üzerinde kurulmuş bir şirket vardır. Ve bu şirket vatandaşları kandırıyor. ‘Az bir para alarak ben seni sigortalı göstereceğim diyor’ ve kişiyi sigortalı gösteriyor. Bu paravan şirketler SGK anlamında sahte şirketlerdir, sahte iş yerlerdir. Dolayısıyla sahte iş yerlerinden kendini sigortalı gösterenlerin hem sigortalığı iptal oluyor hem de emeklilikleri iptal ediliyor”
Hizmet Dökümünde ‘Ş’, ‘K’ ve ‘S’ Kodları Ne Anlama Geliyor?
E-Devlet üzerinden alınan hizmet dökümlerinde yer alan bazı harfler, sigortalılık durumunuzun risk altında olduğunu gösteren en önemli işaretlerdir. SGK’nın “İş Yeri Karnesi Sistemi” ile riskli iş yerleri anlık olarak fişlenmektedir.
İsa Karakaş, hizmet dökümünüzde görmeniz muhtemel bu harflerin anlamını şöyle açıkladı:
“Bu anlamda eğer iş yeri gerçek anlamda bir iş yeri değilse, kağıt üzerinde kurulmuş sahte bir iş yeriyse, buradan gösterilen sigortalılarla ilgili olarak SGK, hizmet dökümüne baktığımız zaman, hizmet dökümünde ‘Ş’, ‘K’ veya ‘S’ harfine yer verilmektedir. Öncelikle ‘Ş’ harfine yer verilmekte, ‘Ş’ harfi şüpheli bir iş yeri demek. Yani buradaki çalışma ve iş yeri şüpheli demek. Ondan sonra bu kontrol ediliyor, kurum ‘Kontrollü İş Yeri Statüsüne’ (K) alınıyor ve en son yapılan denetmenlerin teftişiyle birlikte, sosyal güvenlik denetmenleri iş yerinin sahte iş yeri (S) olduğuna kanaat verirse, elbette ki bu paravan şirketlerde çalışılan sigortalık iptal ediliyor. Lafın özü gerçek bir iş yerinde ve gerçek anlamda bir işçi olarak hizmet akdine istinaden çalışıyorsanız, hiç korkacağınız bir şey yok. SGK asla iptal etmez. Ama çalışmadan kendinizi bir yerden sigortalı göstermişseniz, sahte sigortalı söz konusuysa elbette ki SGK iptal eder.”
İş Yeri Sahipleri ve Eşinin Yanında Çalışanlar İçin Kritik Uyarı
Şirket ortaklarının veya sahiplerinin kendi iş yerlerinde kendilerini 4/A (SSK) statüsünde sigortalı göstermesi yasalara aykırıdır. Bu durum tespit edildiğinde statü Bağ-Kur’a çevrilir ve emeklilik şartları tamamen değişir.
Karakaş bu konuda şu bilgileri verdi:
“Bu durumda SGK emeklilik anında ya da uzun bir süre sonra kendi iş yerinden gösterildiği için bu sigortalılığı iptal ediyor ve dolayısıyla bu kişi otomatik olarak kişi BAĞ-KUR’a geçmiş oluyor. Bu anlamda emeklilikle ilgili şartlar değişmiş oluyor. Eğer kişi emekli olmuşsa bile emekliliğin iptal edilmesi söz konusu olabiliyor”
Ayrıca eşinin iş yerinde çalışanlar için de “ücret” detayı hayati önem taşıyor. Eğer eş, yardım amaçlı çalışıyor ve maaş almıyorsa sigortalı yapılamaz.
Karakaş durumu şöyle özetledi:
“Yasa diyor ki, eş kendi eşinin iş yerinde sigortalı olabilir. Ancak bir işçi gibi çalışırsa olabilir. Ama yardım amaçlı olarak çalışıyorsa bu sigortalı olmaz. Dolayısıyla eşlerin hizmet akdi ilişkisi olup olmadığına bakıyor. Eğer hizmet akdi ilişkisi, yani gerçek bir çalışma ve işçi gibi çalışma yoksa iptal edilmesi söz konusu. Bu anlamda eş kendi eşinin iş yerinde ücret alarak aynen bir işçi gibi çalışıyorsa sigortalı olabilir. Ama ücret almadan sadece yardım amaçlı çalışıyorsa SGK bunu da iptal edebilir”
Yetim Maaşı İçin Yapılan Sahte Boşanmalar Tespit Ediliyor
SGK’nın üzerinde durduğu bir diğer usulsüzlük ise vefat eden babadan maaş alabilmek için yapılan anlaşmalı boşanmalardır. Aynı evde yaşamaya devam edip kağıt üzerinde boşanan çiftler ağır yaptırımlarla karşılaşıyor.
Karakaş, sadece yetim maaşı değil, doğum ve işsizlik ödenekleri için yapılan hilelere de değindi:
“Evli olan bir kadın, babasının maaşını almak için gerçek dışı bir boşanma yapması söz konusu ise, SGK eşin almış olduğu yetim maaşını sahte boşanmadan dolayı iptal eder ve maaşları faiziyle birlikte geri alabilir. Yine kendilerini bir iş yerinden işsizlik maaşı almak için veya dişle ilgili pahalı tedaviler yapmak için kendini sigortalı gösterenler var. Ve hamile kadınlar doğumla ilgili doğum yardımlarından almak için, doğumla ilgili iş göremezlik ödeneği almak için kendilerini sigortalı göstermiş olabilir. Burada da gerçek bir çalışma yoksa bu da sahte sigortaya girer ve dolayısıyla SGK sigortalılarını iptal edebilir”
Maaşlar Faiziyle Geri Alınır: Yatırılan Primler İade Edilmez
Sahte sigortalılığın tespiti halinde sadece emeklilik iptal edilmiyor, aynı zamanda ödenen primler yanıyor ve bugüne kadar alınan tüm sağlık hizmeti bedelleri faiziyle talep ediliyor.
İsa Karakaş, sürecin hukuki boyutunu ve maddi külfetini şu sözlerle aktardı:
“Eğer ki paravan bir şirket, sahte bir şirket kurulmuşsa, gerçek bir şirket ya da bir iş yeri olmadan, sırf SGK’yi dolandırmak için, sigortalı göstermek için yapılmışsa, bu Türk Ceza Kanunu’na göre bir suçtur ve dolayısıyla savcılık bununla ilgili işlemi yapar. Bu sahte iş yerlerinden kendini sigortalı gösterenlerin sigortalıları iptal edilir. Emekli ise emeklilikleri de iptal edilir ve SGK bundan dolayı yatırılan primleri gelir kaydederek iade etmez. Emekli maaşı alınmışsa, gecikme zammı, cezası ve faizi ile birlikte SGK bunu geri alır. Yine bu süreçte sahte sigortalılıktan dolayı sağlık yardımı alınmışsa, hastanede tedavi görmüşse ya da diş tedavisi görmüşse, SGK yapmış olduğu bütün bu yardımlara ait hem ödenekleri hem de sağlık masraflarını faizi ile birlikte geri alır. Yine sahte sigortalılıkla doğum yardımları alınmışsa, doğum iş göremezlik ödenekleri olsun, süt parası olsun, bütün bunları da geri alır. Yine diğer hastalık olaylarında iş göremezlik ödenekleri alınmışsa, faizi ile birlikte SGK bunu geri alır. İşsiz kalınmış ve işsizlik sigortası yardımlarından faydalanmışsa, sahte sigortalılıkta iş kurda bunları faizi ile birlikte geri alır.”