Nöbetçi Eczaneler
Avustralya’daki University of the Sunshine Coast tarafından yürütülen çarpıcı bir araştırma, ebeveynleri endişelendiren bilimsel gerçekleri gün yüzüne çıkardı. 3 ile 5 yaş arasındaki çocuklarda yapılan incelemeler, günlük sadece iki saatlik ekran süresinin bile nörogelişimsel süreçlerde ölçülebilir olumsuz değişikliklere neden olabileceğini kanıtladı.
MRI Taramaları Ne Söylüyor? Beyaz Madde Bütünlüğü ve Gelişim Riski
Bilim insanları, 3–5 yaş aralığındaki 47 sağlıklı çocuk üzerinde kapsamlı bir çalışma gerçekleştirdi. Ailelerden alınan günlük ekran kullanımı verileri, çocukların beyinlerine ait manyetik rezonans görüntüleme (MRI) sonuçlarıyla karşılaştırıldı. Araştırmada özellikle beynin iletişim ağını oluşturan beyaz madde bütünlüğünü ölçmek için difüzyon temelli ileri görüntüleme teknikleri kullanıldı.
Elde edilen bulgular oldukça dikkat çekiciydi. Ekran süresi arttıkça, çocukların beynindeki bazı kritik bağlantı yollarında yavaşlamalar tespit edildi. Bu durum, erken çocukluk dönemindeki dijital maruziyetin fiziksel etkilerini gözler önüne seriyor.
Araştırma ekibinin lideri Prof. Mike Nagel, bulguları değerlendirirken önemli bir uyarıda bulundu. Nagel, küçük yaşta yoğun ve pasif ekran maruziyetinin nörogelişimsel süreçleri etkileyebileceğini vurguladı. Ancak uzman, ekran içeriği, ebeveyn eşliği ve ev içi etkileşim gibi faktörlerin de bu süreçte belirleyici olduğunun altını çizdi.
Çocuğu Ekrandan Uzak Tutmanın Yolları: Prof. Dr. Tuncay Dilci’den 10 Altın Kural
Dijital Bağımlılıkla Mücadele Derneği Genel Başkanı ve Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tuncay Dilci, ebeveynlere kritik tavsiyelerde bulundu. Prof. Dr. Dilci, ekrandan kazanılan zamanı “boşluk” olarak değil, çocuğun gelişimi için bir “fırsat alanı” olarak görmek gerektiğini belirtti.
İşte uzmanından, çocukları dijital dünyadan koparıp gerçek hayata bağlayacak 10 etkili yöntem:
1) Serbest Oyunun Gücü: Çocuğun kendi oyuncağını seçtiği ve kuralları belirlediği serbest oyunlar; beynin planlama ve problem çözme merkezlerini aktif hale getiriyor.
2) Açık Hava ve Doğa Etkileşimi: Parkta yürüyüş yapmak veya toprakla oynamak, çocukların duyusal düzenleme becerilerini ekranın yapamayacağı şekilde güçlendiriyor.
3) Etkileşimli Kitap Okuma: Süreç sadece okumaktan ibaret olmamalı. Sayfadaki görseller hakkında “Ne görüyorsun?”, “Sence şimdi ne olacak?” ve “Bu karakter ne hissediyor?” gibi sorular sormak dil gelişimini hızlandırıyor.
4) Sosyal Beceriler İçin Rol Oyunları: Rol yapma oyunları, çocuklara duyguları “prova etme” imkanı tanır. “Doktor oldum, sen hastasın” gibi kurgularla empati ve iletişim yetenekleri gelişir.
5) İnce Motor Gelişimi İçin El Becerisi: Hamur ve boyama gibi aktivitelerde amaç “mükemmel ürün” çıkarmak değil; sabır ve odaklanmayı artırmaktır.
6) Müzik ve Ritmin Etkisi: Basit ritim çalışmaları algıyı açar. Günlük “2 şarkı ve 1 dans” rutini bile çocuğun ekran isteğini bastırabilir.
7) Fiziksel Hareket İhtiyacı: Zıplama ve denge oyunları, motor gelişimi desteklerken dikkat süresini de uzatır.
8) Kaliteli Sohbet: Duygu kartları kullanarak “Bugün ne hissettin?” diye sormak veya oyuncaklara “konuşturma oyunu” yaptırmak duygusal zekayı besler.
9) Sorumluluk Bilinci ve Ev İşleri: Sofra kurmak veya çiçek sulamak gibi basit görevler, çocukta “işe yarama” duygusunu tatmin eder.
10) Yaratıcılık İçin ‘Sıkılma’ Alanı: Ebeveynler çocuğun sıkılmasından korkmamalı. Ekran sıkıntıyı “kapatır” ancak yaratıcılığı da engeller. Çocuğa “biraz sıkılabilirsin ama yapacak bir şey bulursun” mesajı vermek, iç motivasyonu tetikler.