Avrupa Komisyonu, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nda (SKDM) malların üretildiği AB dışı ülkede ödenen karbon fiyatının AB’deki yükümlülükten nasıl düşüleceğini belirleyen tüzüğü yayımladı. Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi, tüzüğün ekinde SKDM’deki karbon fiyatı mekanizması tanımını karşılayan sistemler arasında sayıldı.
5 Kasım tarihli uygulama tüzüğü, AB Resmî Gazetesi’nde 16 Kasım’da yayımlandı ve 19 Kasım’da yürürlüğe girecek. Kurallar 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli olacak. SKDM’yi kuran ve 2023’te yayımlanan 2023/956 sayılı AB tüzüğünün I. ekinde mal grupları çimento, elektrik, gübre, demir ve çelik, alüminyum ve kimyasallar (hidrojen) olarak sıralanmıştı. SKDM kapsamındaki malları AB’ye getiren beyan sahipleri, bu malların üretildiği ülkede karbon fiyatı ödenmişse bu tutarı teslim etmeleri gereken SKDM sertifikası sayısından düşebilecek. Komisyon, düzenlemenin amacını aynı emisyon için iki kez ödeme yapılmasını önlemek olarak açıkladı.
Türkiye’nin sistemi ekte, ücretsiz tahsisat ayrıca not edildi
Tüzüğün II. ekinde karbon fiyatlandırma mekanizmaları ülke ülke sıralanıyor. Tüzüğe göre bu ekteki mekanizmalar, SKDM’deki karbon fiyatı mekanizması tanımını karşılamış sayılıyor. Türkiye satırında mekanizma “Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi”, türü emisyon ticaret sistemi olarak gösteriliyor. Listede Çin, Hindistan, Güney Kore, Kazakistan, Birleşik Krallık ve Karadağ’ın emisyon ticaret sistemleri ile Sırbistan ve Ukrayna’nın karbon vergileri de bulunuyor.
Ekte mekanizmaların çoğu için başlıca indirim ve telafi türü de belirtiliyor; Türkiye’nin sistemi için bu “ücretsiz tahsisat”. Tüzüğe göre karbon fiyatı yükümlülüğünü fiilen azaltan indirim ve telafiler hesaba katılıyor. Onaylı kanıta dayanan taleplerde düşülecek tutar, ücretsiz tahsisatla karşılanan kısmı değil, fiilen ödenen karbon fiyatını yansıtacak.
Komisyona göre liste sınırlayıcı değil. Listede yer almayan bir mekanizma da uygun olabilir ve liste düzenli olarak güncellenecek.
Mekanizmalar için aranan şartlar
Karbon fiyatı; emisyon ticaret sistemi, karbon vergisi, harç ya da ücret biçiminde olabilir. Komisyonun açıklamasına göre mekanizmanın bağlayıcı olması, ilgili sektörlerde faaliyet gösteren tüm işletmelere yükümlülük getirmesi ve üreticinin iç piyasaya sattığı ürünlerle ihraç ettiği ürünlere aynı fiyat yükümlülüğünü uygulaması gerekiyor.
Ödenen fiyatın kanıtı, ulusal akreditasyon kurumunca akredite edilmiş bağımsız bir kişi tarafından onaylanacak. 2026 ve 2027’de akredite SKDM doğrulayıcıları bu onayı ek akreditasyon almadan verebilecek. 2028’den itibaren bunun için AB’deki bir ulusal akreditasyon kurumundan ayrıca akreditasyon gerekecek. Yabancı para cinsinden ödenen karbon fiyatı, Komisyonun yayımlayacağı yıllık ortalama kurlarla euroya çevrilecek.
Karbon kredisi kullanımına yüzde 10 sınırı
Şirketlerin kendi ülkelerindeki yükümlülüğü karbon kredisiyle karşılaması da dikkate alınabilecek. Ancak uluslararası kredilerde yalnızca Paris Anlaşması’nın 6. maddesi kapsamında yetkilendirilip ihraç edilen krediler sayılacak. Bu kredilerin kullanımı, karbon fiyatlandırma mekanizmasında raporlanan emisyonların en fazla yüzde 10’u ile sınırlı.
Onaylı kanıt yerine Komisyonun ulusal karbon fiyatlandırması olan her ülke için belirleyeceği varsayılan karbon fiyatları da kullanılabilecek. Komisyon bu değerleri ve hesaplama yöntemini SKDM Sicili’nde yayımlayacak. Gömülü emisyonları varsayılan değerlerle hesaplanan mallarda indirim yalnızca bu varsayılan karbon fiyatı üzerinden talep edilebilecek. İlk SKDM beyannamelerinin son tarihi 30 Eylül 2027. Komisyon önümüzdeki aylarda rehber ve şablonlar yayımlayacak, kuralların uygulamasını da 2027 sonundan önce gözden geçirecek.
